Suy thận vì lạm dụng nguồn đạm chất lượng cao?

Whey protein là nguồn đạm chất lượng cao, thường được người tập luyện thể thao sử dụng để thúc đẩy quá trình xây dựng cơ bắp và phục hồi cơ thể sau tập. Tuy nhiên, sử dụng whey protein không đúng cách có thể dẫn đến nhiều rủi ro sức khoẻ không đáng có như dị ứng, nổi mụn, suy gan, suy thận, thậm chí gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. 

Vậy làm sao để hạn chế tác hại đến sức khỏe khi bổ sung whey protein? Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin cơ bản cần biết về whey protein kèm hướng dẫn bổ sung whey đáp ứng mục tiêu tăng cơ, giảm mỡ an toàn, hiệu quả.

1. Whey protein là gì?

Whey protein là một trong những protein chính có trong sữa và các chế phẩm từ sữa.  Đây là nguồn protein chất lượng cao, chứa đủ 9 axit amin thiết, có khả năng thực hiện các chức năng vốn có của một protein hoàn chỉnh trong cơ thể.

So sánh với các nguồn protein tự nhiên quen thuộc trong các loại thịt, cá, trứng, whey protein được ghi nhận có khả năng hấp thụ nhanh và cho hiệu quả hấp thụ tốt hơn.

Whey protein chủ yếu được sản xuất ở dạng bột với 3 phân loại chính gồm:

• Cô đặc (Whey Protein Concentrate - WPC)
• Cô lập (Whey Protein Isolate - WPI)
• Thủy phân (Whey Protein Hydrolysate - WPH)

Có rất nhiều cách để bổ sung whey protein vào chế độ ăn hàng ngày. Cách đơn giản nhất là thêm vào sữa, sữa chua, sinh tố. Thêm whey protein vào pancake hay cháo yến mạch cũng là một công thức ngon miệng, bổ dưỡng giúp duy trì vóc dáng hiệu quả. 

Nhờ công dụng hỗ trợ xây dựng cơ bắp hiệu quả, whey protein đặc biệt được ưa chuộng bởi các vận động viên và người tập luyện thể thao. Gần đây, nhiều người có nhu cầu giảm cân, giảm mỡ cũng bắt đầu tìm đến whey protein vì khả năng giảm cảm giác đói và hỗ trợ giảm mỡ cơ thể.

2. Lạm dụng whey protein có tác hại gì?

Cái gì nhiều quá cũng không tốt, và whey protein cũng vậy. Hàm lượng protein cơ thể chúng ta có thể hấp thụ có giới hạn. 

Vượt quá mức giới hạn này, cơ thể sẽ phải đối mặt với nguy cơ dị ứng, nổi mụn, khó khăn trong tiêu hóa, tổn thương cho gan - thận, nguy cơ mắc vấn đề về xương khớp và tim mạch cũng tăng cao, cụ thể:

2.1. Dị ứng

Phần lớn whey protein được chiết xuất từ sữa bò, do đó, người dị ứng đạm sữa bò có khả năng gặp dị ứng khi sử dụng whey protein. Các triệu chứng dị ứng thường gặp là phát ban, nổi mề đay, sưng mặt, sưng họng, sổ mũi, ngạt mũi. Một số trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến tình trạng sốc phản vệ. 

Dị ứng whey protein đôi khi bị nhầm lẫn với chứng không dung nạp lactose (Lactose Intolerance) do các triệu chứng tương đồng:

• Tiêu chảy
• Buồn nôn, nôn mửa
• Đau quặn thắt bụng quặn
• Đầy bụng, đầy hơi, khó tiêu

Tuy nhiên, chứng không dung nạp lactose gần như không gây hại cho sức khỏe. 

2.2. Nổi mụn

Sữa và các chế phẩm từ sữa có thể chứa IGF-1 - một hormone tự nhiên trong sữa có vai trò quan trọng cho quá trình tăng trưởng và phát triển của cơ thể. Tuy nhiên, hormone IGF-1 khi thu nạp lượng lớn có rủi ro làm trầm trọng thêm tình trạng mụn trứng cá. 

Tuy nhiên, tình trạng này có thể được giảm thiểu và khắc phục bằng cách:

• Bắt đầu sử dụng whey protein từ lượng nhỏ, và tăng dần từng chút phụ thuộc vào khả năng thích nghi của cơ thể.
• Ưu tiên các loại whey protein tinh khiết nhằm giảm bớt các tạp chất có thể gây mụn.
• Bổ sung nhiều nước để tăng khả năng đào thải của cơ thể, hạn chế tình trạng nóng trong, hạn chế rủi ro xuất hiện mụn.
• Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, có đủ chất xơ, vitamin và khoáng chất. 

2.3. Rối loạn tiêu hoá

Do phần lớn được chiết xuất từ sữa bò, whey protein theo đó chứa lượng lớn lactose. Khi lượng lactose vượt quá mức dung nạp của cơ thể, một loạt các các vấn đề như đầy bụng, đầy hơi, khó tiêu, táo bón, hoặc tiêu chảy xuất hiện.

Tình trạng này càng thường gặp hơn ở những người có chế độ ăn ít carb, ít trái cây, rau quả do cơ thể không được cung cấp đủ chất xơ hỗ trợ quá trình tiêu hóa. 

Ngoài ra, những người có chứng không dung nạp lactose hay người gặp khó khăn trong việc dung nạp đường sữa cũng là nhóm dễ gặp vấn đề về tiêu hoá khi sử dụng lượng lớn whey protein. 

2.4. Tổn thương gan - thận

Tiến sĩ Eileen Canday, Trưởng khoa Dinh dưỡng và Chế độ ăn, Bệnh viện Sir HN Reliance Foundation (Ấn Độ), cho biết: “Tiêu thụ quá nhiều protein trong thời gian dài có thể làm suy yếu chức năng các cơ quan chuyển hóa chất thải như gan và thận, dẫn đến nguy cơ tổn thương lâu dài”.

Tương tự các loại protein khác, quá trình tiêu thụ whey protein đòi hỏi thận phải làm việc để lọc máu và loại bỏ chất thải. Khi lượng whey protein nạp vào cơ thể quá nhiều, thận phải làm việc vất vả hơn. Theo thời gian, chức năng thận tổn thương và suy yếu, nguy cơ hình thành sỏi thận cũng theo đó cao hơn. 

Không chỉ làm suy yếu chức năng thận, việc tiêu thụ quá nhiều whey protein còn gây ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ gan. Quá tải whey protein làm tăng gánh nặng cho gan, buộc gan phải làm việc nhiều hơn để xử lý lượng protein dư thừa. Điều này càng nghiêm trọng hơn ở những người ít vận động, bởi cơ thể không có nhu cầu tổng hợp và tái tạo cơ bắp cao, phần lớn protein cần đến gan để xử lý.

Ngoài ra, với những người theo chế độ ăn ít carb hoặc loại bỏ hoàn toàn carb, cơ thể buộc phải đốt cháy chất béo để sản sinh năng lượng. Khi chất béo cạn kiệt, cơ thể sẽ chuyển sang đốt cháy protein để tái tạo năng lượng. Điều này càng làm gia tăng lên gan, khiến gan tổn thương về lâu dài.

2.5. Tăng nguy cơ mắc vấn đề về xương khớp 

Tiêu thụ quá nhiều whey protein trong thời gian dài có thể làm tăng lượng acid trong cơ thể. Điều này buộc cơ thể phải sử dụng khoáng chất từ xương để trung hòa acid, dẫn đến mất cân bằng khoáng chất trong xương. Hậu quả thường thấy là mật độ xương sụt giảm, gây ra tình trạng loãng xương.

2.6. Tăng nguy cơ mắc vấn đề về tim mạch

Nhiều chuyên gia cho rằng việc tiêu thụ quá nhiều whey protein có mối liên hệ với việc gia tăng rủi ro mắc bệnh tim mạch. Cụ thể, bổ sung quá mức whey protein sẽ làm tăng lượng cholesterol xấu (LDL) và triglyceride - thủ phạm gây ra các bệnh tim mạch như xơ vữa động mạch, mất chức năng tim.

Lưu ý:

• Whey protein chỉ nên được nạp vào cơ thể dưới dạng một chất bổ sung. Tuyệt đối không nên cắt bỏ các nguồn thực phẩm giàu protein khác bằng whey protein.

• Nên kết hợp việc sử dụng whey protein với chế độ dinh dưỡng và tập luyện, nghỉ ngơi hợp lý để đạt được hiệu quả tốt nhất. 
• Nên lựa chọn sản phẩm whey protein có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, uy tín và tuân thủ đúng liều lượng hướng dẫn.
• Nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng whey protein, đặc biệt với những người có vấn đề liên quan đến gan, thận, hoặc tim mạch.
• Người bị dị ứng với các thành phần trong whey protein; phụ nữ mang thai và đang cho con bú; người chuẩn bị phẫu thuật hoặc đang sử dụng thuốc kê đơn có tương kỵ với protein; người đang bị bệnh gout, bị suy gan, suy thận không nên sử dụng whey protein.