Ô nhiễm không khí gia tăng, làm gì để bảo vệ sức khoẻ gia đình?

Tình trạng ô nhiễm không khí ở Việt Nam đang ngày càng nghiêm trọng. Theo Báo cáo thường niên về chỉ số môi trường (EPI) được thực hiện bởi tổ chức Môi trường Mỹ, Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia có chỉ số ô nhiễm không khí (API) cao nhất tại khu vực Châu Á. 

Chất lượng không khí tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh thường xuyên ghi nhận ở mức "xấu" đến "rất xấu". Tỷ lệ người dân mắc vấn đề về hô hấp cũng tăng cao. Làm gì để bảo vệ bản thân và gia đình trong tình trạng ô nhiễm báo động hiện nay? Bài viết này sẽ cung cấp từ A đến Z những thông tin bạn cần biết về ô nhiễm không khí, đồng thời đưa ra một số giải pháp giúp hạn chế tối đa tác động của ô nhiễm đến sức khỏe của bạn và gia đình.

1. Ô nhiễm không khí là gì?

Ô nhiễm không khí là sự thay đổi  theo chiều hướng tiêu cực các thành phần trong không khí.  Các chất ô nhiễm, bao gồm bụi, khói, khí thải, hơi hữu cơ, phóng xạ,... được đưa vào không khí. Sự thay đổi này làm giảm chất lượng không khí và ảnh hưởng đến sức khỏe của con người, động thực vật và môi trường.

Ô nhiễm không khí thường do hai nguyên nhân chính là: nhân tạo và tự nhiên:  

1.1. Nguyên nhân từ tự nhiên:

• Ô nhiễm từ bụi, gió: Gió là một trong những nguyên nhân của ô nhiễm không khí. Vì gió đẩy cát bụi, chất độc và mùi hôi đi hàng trăm kilômét. Điều này làm lan truyền ô nhiễm không khí đến mọi nơi gây ảnh hưởng đến động thực vật và con người.
• Biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như khô hạn, mưa ít, khiến ô nhiễm không khí trở nên nghiêm trọng hơn. 
• Cháy rừng: Các vụ cháy rừng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc ô nhiễm không khí, vì chúng sẽ tạo ra khí độc Nitơ Oxit (NO) rất lớn.

1.2. Nguyên nhân từ con người (nhân tạo): Con người là nạn nhân và cũng là nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí. Rất nhiều hoạt động sinh hoạt ngày thường của chúng ta góp phần làm gia tăng ô nhiễm khí:

• Giao thông: Mật độ phương tiện giao thông đông đúc, đặc biệt là xe máy và ô tô, thải ra nhiều khí thải gây ô nhiễm. 
• Công nghiệp: Hoạt động công nghiệp, đặc biệt là các nhà máy, khu công nghiệp, thải ra khói bụi và các chất ô nhiễm khác. 
• Xây dựng: Các hoạt động xây dựng, sửa chữa nhà cửa làm phát tán bụi mịn PM2.5 vào không khí. 
• Sản xuất nông nghiệp: Sử dụng phân bón hóa học, đốt rơm rạ sau thu hoạch cũng góp phần gây ô nhiễm. 
• Đốt rác: Việc đốt rác thải bừa bãi, đặc biệt là rác thải nhựa, gây ra khói bụi và các chất độc hại. 

2. Đối tượng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất của ô nhiễm không khí?

Ô nhiễm không khí đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe của người dân. Các hạt bụi mịn do ô nhiễm không khí thâm nhập sâu vào phổi và hệ thống tim mạch, gây ra các bệnh đột quỵ, bệnh tim, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. ước tính 4,2 triệu ca tử vong sớm trên toàn cầu mỗi năm trong năm 2016 là do phơi nhiễm đối với các hạt bụi mịn. Ở Việt Nam, khoảng 60.000 người chết mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí.

Ô nhiễm không khí là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe của trẻ em. Đây là nguyên nhân đằng sau 20% số ca tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn thế giới và gần 1/10 số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi.

Do hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện, trẻ dễ bị nhiễm virus, vi khuẩn và các vấn đề hô hấp như viêm phổi, viêm phế quản và hen suyễn. 

Trẻ thở nhanh hơn người lớn và hít vào lượng không khí lớn hơn so với trọng lượng cơ thể của trẻ, thường là qua đường miệng, nơi hấp thu nhiều chất ô nhiễm hơn. Trẻ cũng tiếp xúc gần với mặt đất hơn mà ở đó nồng độ một số chất ô nhiễm đạt mức cao nhất.

3. Giải pháp bảo vệ sức khoẻ trong tình trạng ô nhiễm gia tăng

3.1. Đối với cá nhân

• Đeo khẩu trang: Sử dụng khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn (như khẩu trang N95) khi ra ngoài, đặc biệt là khi chất lượng không khí ở mức kém hoặc nguy hại. 
• Hạn chế ra ngoài: Tránh các hoạt động ngoài trời, đặc biệt là vào thời điểm chất lượng không khí xuống thấp, như buổi sáng sớm hoặc chiều tối. 
• Vệ sinh mũi họng: Thường xuyên rửa mũi bằng nước muối sinh lý để loại bỏ bụi bẩn và vi khuẩn, giúp giảm nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp. 
• Sử dụng máy lọc không khí: Lắp đặt máy lọc không khí có màng lọc HEPA trong nhà để loại bỏ bụi mịn và các chất ô nhiễm khác. 
• Trồng cây xanh: Cây xanh có khả năng hấp thụ khí độc và tạo ra không khí trong lành, vì vậy hãy trồng cây xanh trong nhà và xung quanh nhà. 
• Chế độ ăn uống lành mạnh: Bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như rau xanh, trái cây, các loại hạt để tăng cường sức đề kháng. 
• Uống đủ nước: Uống đủ nước giúp cơ thể thanh lọc và loại bỏ độc tố. 
• Vệ sinh nhà cửa: Thường xuyên vệ sinh nhà cửa, đặc biệt là các khu vực dễ bám bụi, để giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm trong nhà. 
• Kiểm tra chất lượng không khí: Sử dụng các ứng dụng hoặc thiết bị đo chất lượng không khí để biết mức độ ô nhiễm trong khu vực của bạn và có biện pháp phòng tránh phù hợp. 
• Hạn chế sử dụng hay đến gần các nguồn gây ô nhiễm: Tránh sử dụng bếp than tổ ong, củi, đốt rơm rạ, thay vào đó, hãy sử dụng bếp điện, bếp từ hoặc bếp ga. 
• Khám sức khỏe định kỳ: Thăm khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe do ô nhiễm không khí gây ra. 

3.2. Đối với cộng đồng:

• Trồng nhiều cây xanh: Các khu đô thị nên có nhiều cây xanh hơn để cải thiện chất lượng không khí. 
• Sử dụng phương tiện công cộng: Khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng để giảm lượng khí thải từ phương tiện giao thông cá nhân. 
• Kiểm soát khí thải: Kiểm soát chặt chẽ khí thải từ các nhà máy, khu công nghiệp và phương tiện giao thông. 
• Xử lý rác thải đúng cách: Thực hiện các biện pháp xử lý rác thải hiệu quả để tránh gây ô nhiễm không khí. 
• Tuyên truyền nâng cao nhận thức: Tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm không khí và các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng.